STOFFENDAG 2018

Veilig en gezond omgaan met gevaarlijke stoffen

12 december 2018, ReeHorst, Ede

Workshops

De komende weken wordt het workshopprogramma definitief gemaakt. Als u hierboven uw e-mailadres achterlaat, informeren we u wanneer de inschrijving van start gaat.

PGS 15 toepassen in de praktijk

Dré Mevissen (A4S Mevissen Consultancy)

PGS 15: Opslag van verpakte gevaarlijke stoffen wordt het  meest gelezen van alle PGS'en. De afgelopen 3 jaar is deze PGS geactualiseerd en op 30 september 2016 gepubliceerd. Er wordt uitleg gegeven over de PGS en er wordt ingegaan op de belangrijkste wijzigingen, met de nadruk op opslagen < 10 ton.  De in de richtlijn opgenomen voorschriften worden tijdens de workshop uitgelegd en toegelicht vanuit een risicobenadering. Een ongeval met gevaarlijke stoffen gaat bijna altijd samen met een lekkage (LOC: Loss Of Containment).  De maatregelen om dit te voorkomen of om de gevolgen ervan te beperken worden ook wel  LOD's: (Lines Of Defence)  genoemd.  Dit kunnen preventieve en repressieve maatregelen zijn. Tijdens de workshop wordt hier op een interactieve manier op ingegaan om te komen tot een aanvaardbaar risico bij de  opslag van verpakte gevaarlijke stoffen en CMR stoffen.


Arbeidshygiënische strategie in de Procesveiligheid

Nathan Kuper (Inspectie SZW)

In Nederland lijkt toepassing van de arbeidshygiënische strategie door de term vooral voorbehouden voor arbeidshygiënisten. Maar de Engelse vertaling 'Hierarchy of Control' geeft aan dat het concept veel breder van toepassing is. De ervaring leert dat de arbeidhygiënische strategie wanneer het gaat om procesveiligheid en acute effecten van gevaarlijke stoffen vaak niet wordt toegepast. En dat is niet terecht.

Wat betekent het om bij de aanpak van procesveiligheid uit te gaan van de arbeidhygiënische strategie? Moet er anders gekeken worden naar procesveiligheid? Grijpen we te snel naar (semi-) kwantitatieve beoordelingen? Gaat het bij de aanpak van procesveiligheid in Nederland meer om compliance dan om de aanpak van risico? En kunnen we de verbinding maken tussen arbeidshygiëne en procesveiligheid? Op deze vragen wordt tijdens deze workshop ingegaan en de mening van de deelnemers wordt op prijs gesteld.


Voorwerpen: de verplichtingen vanuit wetten en regels rondom stoffen

Erwin Theelen (Tenviro)

Importeurs, producenten en overige leveranciers van voorwerpen (industrieel en huishoudelijk zoals textiel, meubels, speelgoed, gereedschap & onderdelen) hebben te maken met groeiende REACH, RoHS & POP lijsten. Voor steeds meer stoffen in voorwerpen gelden informatieverplichtingen in de keten en restricties. Wat betekent dit voor u? Wat geldt wel/ niet en hoe pakt u het voldoen aan eisen aan?

In de workshop gaan we in op:
- de defintie van voorwerp en de lezing van de 0,1% grens van de REACH kandidaatlijst (interactief/ quiz);
- de verschillende stoffenlijsten, verplichtingen en belangrijke stoffen;
- best practices t.a.v. compliance.


Betrekkelijkheid van metingen en schattingen

Ep Marinus (PHOV)

Blootstelling aan gevaarlijke stoffen komt veelvuldig voor. Er zijn weliswaar schattingsmodellen, maar die kennen vaak een grote onnauwkeurigheid.

Er kan ook gemeten worden. De uitkomsten kunnen dan voor zover mogelijk getoetst worden aan grenswaarden. Hoeveel metingen? En als we meten meten we dan de 8-uurswaarde? Of kunnen we volstaan met de STEL-waarde (15 minuten waarde)?

In de interactieve workshop zullen we proberen de voor en tegens van de  beoordelingen van blootstelling aan gevaarlijke stoffen in discussie te brengen.


Communicatie met klanten en consumenten over stoffen

Femke Affourtit (RPS)

Een gezonde en veilige leefomgeving, en dan met name het omgaan met gevaarlijke stoffen. Toenemende druk van NGO’s, consumenten en regelgeving moedigt de industrie aan om te verschuiven naar het gebruik van veiligere stoffen. Grip krijgen op stoffen in producten is een hele uitdaging. Veel producten bevatten nuttige stoffen. Als we willen blijven profiteren van de voordelen van stoffen in ons leven, moeten we er ook zorgvuldig mee omgaan om schadelijke effecten door blootstelling te beperken. Een risico gebaseerde benadering is prima. Maar, geldt dat ook voor stoffen met een impact voor de volgende generatie? Bijvoorbeeld reprotoxische stoffen, hormoon verstorende stoffen en zeer persistentie zeer bioaccumulerende (zPzB)  stoffen. En hoe zit het met de gezondheidseffecten en blootstelling aan stoffen wanneer de producten gerecycled worden?  Hoeveel zekerheid willen we hebben over de consequenties van  gezondheidseffecten en blootstelling?

Tijdens de workshop gaan wij in op de complexiteit van afwegingen van risico's van stoffen in uw producten en verschuiven naar veiligere stoffen. Samen met u wil ik discussiëren hoe we transparant kunnen communiceren over de chemische stoffen in producten, over de (on)zekerheden van stoffen en de verschuiving naar veiliger stoffen.


Machineveiligheid

Joey Rozendal (DION)

De meeste mensen brengen een groot deel van hun tijd op hun werk door en worden daarbij blootgesteld aan risico's. Tijdens deze workshop zoomen we in op het werken met machines. De mensen vormen het belangrijkste onderdeel van een organisatie. Feitelijk zijn de medewerkers de smeerolie van het bedrijf. Het laatste wat u wilt is dat deze medewerkers arbeidsongeschikt raken ten gevolge van een onnodig ongeval met een machine. Het is daarom van belang dat u de risico's herkent en erkent. Niet voor uzelf, niet voor uw leidinggevende en zeker niet om de Inspectie SZW buiten de deur te houden! Machineveiligheid doet u voor uw medewerkers. Zet uw medewerker op NUMMER 1!


Herkennen en vervangen van zeer zorgwekkende stoffen

Jean-Marc Abbing (RoyalHaskoningDHV)


'En als vervanging (voorlopig) niet mogelijk is, toch een autorisatie?'

REACH, maar ook andere wetgeving confronteert u met nieuwe regels over gebruik en beperking van de meest gevaarlijke stoffen, zogenoemde zeer zorgwekkende stoffen. Dat kan tot gevolg hebben dat u op zoek moet naar alternatieven voor deze stoffen. Royal HaskoningDHV ontwikkelde, in opdracht van het ministerie van Infrastructuur en Milieu, hiervoor een stappenplan in een. Als u deze handreiking volgt, kunt u stapsgewijs op zoek naar vervanging. Deze handreiking kwam uit in 2014. Deze workshop wil iets verder gaan en met u in discussie over de volgende vragen:

- Hoe houdt u zicht op stoffen die mogelijk onder de loep genomen zullen worden?
- Wat kunt u doen als de stof wordt opgenomen in de kandidaat of autorisatie lijst?

Wat moet u vervolgens doen als u de stof niet kunt vervangen? Toch Autorisatie voor uw toepassing van die zorgwekkende stof?


REACH data en de impact op aanpalende wetgeving

Maartje Kleintjes (RoyalHaskoningDHV)


'Hoe de milieu- en veiligheidswetgeving de REACH data gebruikt voor haar vervolg-verplichtingen'

Deze workshop geeft procesmatig aan wat de REACH data doet en de impact op andere wetgeving. Bezoekers van de workshop krijgen duidelijk het verband tussen REACH data en HSE wetgeving te zien. Met dit inzicht kunnen ze de eisen en selectie mechanismen (bijvoorbeeld op basis van H zinnen) aan hun stoffen informatie systeem inrichten. Op deze manier kunnen zij ook borgen dat zij tijdig inzicht hebben de impact van wijzigende classificatie van stoffen op hun andere verplichtingen (Emissie lucht, water, arbo, continuiteit van levering).

Deze presentatie is iets abstracter en meer voor de gevorderde deelnemer.


Beoordelen blootstelling mengsel

Leo van der Biessen (RoyalHaskoningDHV)

Waar gewerkt wordt met gevaarlijke stoffen, kan blootstelling voorkomen. Grenswaarden en beschrijvingen van veilige werkwijzen in uitgebreide veiligheidsinformatiebladen zijn gebaseerd op gebruik van één stof. De wetgeving REACH (en het Arbobesluit) richten hun aandacht vooral op de blootstelling aan een individuele stof. De realiteit is natuurlijk anders. Meestal worden werknemers blootgesteld aan een combinatie van stoffen.

In deze presentatie verteld Leo van der Biessen hoe je tot een realistische beoordeling van het risico kan komen. Hij verteld hoe je kan vaststellen of combinatieblootstelling van belang is en hoe je kan vaststellen welke stof of welke stoffen bepalend zijn voor het risico. Hij doet dit op basis van vrij beschikbare modellen en hulpmiddelen.

Als de tijd het toelaat zal hij kort ook vertellen hoe een formuleerder dezelfde werkwijze kan gebruiken om de veiligheidsinformatie van zijn producten te verbeteren.


Voorkom bedrijfsblindheid: doe een safety check

Erwin Heijnsbroek (Verbond P&K)

In de Papier- en kartonsector wordt op een unieke manier samengewerkt. Bedrijven draaien mee in 'safety checks': dit zijn bedrijfsbezoeken waarbij een arbospecialist een collega-bedrijf bezoekt en adviseert. Degenen die zo'n check uitvoeren maken tijdens een bedrijfsbezoek een momentopname van de mate waarin het onderwerp 'veiligheid' zichtbaar is op de werkvloer. Het gaat bij een safety check niet om het behalen van een score, maar om het uitwisselen van kennis in de bedrijven. De bezoekende veiligheidskundige is opgeleid om verbeterpunten te signaleren en het bedrijf te adviseren over oplossingen.

Tijdens een rondgang door het bedrijf leren we mensen te kijken zoals wij kijken. Kort na de safety check volgt een rapportage, inclusief foto's en praktische adviezen. Deze bezoeken zijn zeer succesvol, doordat bedrijven gericht advies krijgen van een collega, die bekend is met de problematiek en werkt in soortgelijke omstandigheden. Zowel de bezoekende als de bezochte partijen leren van elkaar en deelname wordt gezien als een goede investering in veiligheid.

In deze workshop wordt uitgelegd hoe we tijdens zo'n bezoek met de directie in gesprek gaan, waar we op letten tijdens de rondgang door het bedrijf en hoe we tijdens het afsluitende gesprek verbeterpunten presenteren.


NeR in Activiteitenbesluit: consequenties voor bedrijven

Berend Hoekstra (Tauw)

Met de vierde tranche Activiteitenbesluit is het normatieve deel van de Nederlandse Emissie Richtlijn Lucht (NeR) onderdeel geworden van het Activiteitenbesluit. Dit lijkt slechts een beperkte verandering. De normen van de NeR zijn ten slotte één-op-één overgenomen in het Activiteitenbesluit. Bij nadere bestudering treden echter wezenlijke veranderingen op voor bedrijven. De regels van het Activiteitenbesluit werken direct, terwijl toepassing van de NeR pas na een afwegingsproces tot vergunningvoorschriften leidde. Realiseren bedrijven zich dat wel voldoende?

Het gevolg is een verschuiving van vergunningverlening naar handhaving. Bestaande vergunningsvoorschriften vervallen binnen drie jaar. Veel bedrijven hebben behoefte aan maatwerkvoorschriften, maar moeten deze zelf aanvragen.

In deze workshop gaat Berend Hoekstra van advies- en ingenieursbureau Tauw in op de consequenties en de discussies in de praktijk.


WIK 2.0: Hoe maak je een werkplekinstructiekaart die wél goed is afgestemd op de risico's in uw bedrijf?

Daan Huizer, PhD (Caesar Consult)

Een werkplekinstructiekaart (WIK) is vaak het resultaat van knip- en plakwerk van instructies uit het veiligheidsinformatieblad (VIB). Een dergelijke WIK is daarmee uitsluitend gebaseerd op de gevaarseigenschappen van een product.

Is dat een probleem?  Ja, dit resulteert namelijk in standaard werkinstructies ongeacht wat je met het product doet. Hierdoor krijg je bij werkhandelingen waarbij slechts een beperkte blootstelling plaatsvindt een overkill aan beheersmaatregelen en persoonlijke beschermingsmaatregelen. Werknemers nemen dergelijke werkinstructies vaak niet serieus en negeren ze daardoor zelfs ook op momenten dat wél goede bescherming gewenst is.

Hoe maak je een WIK die goed is afgestemd op de risico's van een bepaalde werkhandeling met een product?  Dat is het onderwerp van deze workshop.

Inhoud
In deze workshop zal worden getoond hoe je een risk-based werkplekinstructiekaart (WIK 2.0) kunt maken die volledig is toegespitst op de situatie in jouw bedrijf. Dit zal vervolgens op interactieve wijze worden gedemonstreerd met de WIK-module in de applicatie ChemRADE.


De kwaliteit van het Vib: optimalisatie in de praktijk

Diana Martens (Inspectie SZW)

Medewerkers moeten veilig en gezond met gevaarlijke stoffen kunnen werken. Het is daarom zaak dat er goede beschermingsmaatregelen genomen worden om hiervoor te zorgen. Dat is een taak van de werkgever. Deze moet invulling geven aan het 4-stappen plan (www.zelfinspectie.nl/gevaarlijkestoffen). Om goede maatregelen te nemen moet je als werkgever veel informatie te verwerken. Hier speelt het VIB een belangrijke rol.

In onze workshop willen we aandacht geven aan het VIB, maar meer aan de rol van het VIB dan aan de inhoud van het VIB. De vraag die wij ons stelen is namelijk:

Hoe kunnen we er samen voor zorgen dat de kwaliteit van het VIB zo goed wordt, zodat je stap 1, 2, 3 van het 4 stappenmodel al kan invullen. Hoe kunnen we dit bereiken als eindgebruiker (werkgever maar ook werknemer), als leverancier, als fabrikant, als overheid, als branche. Welke rol kan de inspectie SZW  spelen om dit te verbeteren? Wat hebben we daarvoor nodig, welke tools. Inspectie SZW gaat hierover graag met u in gesprek.


4-stappenplan SZW en REACH: wat moet u nog doen?

Joost van Rooij PhD & Stan de Poot MSc (Caesar Consult)

Als bedrijf heb je nogal wat verplichtingen als je met chemische stoffen werkt. Je moet een register gevaarlijke stoffen bijhouden, grenswaarden bijhouden of zelfs afleiden, de blootstelling aan gevaarlijke stoffen beoordelen, adequate beheersmaatregelen treffen (plan van aanpak) en je werknemers goed instrueren over veilige werkwijzen (werkplekinstructiekaarten-WIKs). Deze verplichtingen vormen de rode draad in het 4-stappenplan van SZW. Daarnaast heeft elk bedrijf in het kader van REACH de verplichting om zogenaamde 'use compliance checks' uit te voeren.

Samen met een aantal grote chemische bedrijven heeft Caesar Consult  de afgelopen jaren een slimme tool ontwikkeld (ChemRADE®) waarmee het zogenaamde 4-stappenplan van SZW efficiënt kan worden uitgevoerd. En waarmee bovendien eenvoudig kan worden voldaan aan de REACH verplichtingen aangaande de use compliance checks. Sinds kort kun je er zelfs geautomatiseerd risk-based werkplekinstructiekaarten (WIK 2.0) mee maken.

Inhoud
In deze workshop zal een handige checklist 'Gap analyse 4-stappenplan SZW' worden uitgedeeld. Daarmee kunt u tijdens de workshop zelf bepalen of er in uw bedrijf nog aandachtspunten of knelpunten zijn. Tevens ontvangt u een lijstje met tips ter voorbereiding op REACH verplichtingen.

Vervolgens zal aan de hand van een praktijkvoorbeeld worden getoond op welke wijze een bedrijf met behulp van ChemRADE® snel en degelijk het 4-stappen plan van SZW kan uitvoeren, relatief eenvoudig kan voldoen aan de REACH-verplichtingen én zelfstandig risk-based WIKs kan maken.


Hoe maak je betrouwbare instructies voor veilig gebruik van mengsels (SUMI's) en breng je die in je mengsel VIB?

Onno Jongerius (Jongerius Consult) & Joost van Rooij PhD (Caesar Consult)

Bent u een formuleerder? Dan vraagt u zich vast wel eens af hoe je betrouwbare instructies voor veilig gebruik van uw mengsels maakt en in je mengsel VIB brengt? Het opstellen en doorgeven van instructies voor veilig gebruik van mengsels, zogenaamde Safe Use Mixture Information ofwel SUMI, is een verplichting onder REACH.

Eén van de methoden voor het maken van SUMI's is de zogenaamde lead component methode. Hierbij wordt de instructie voor veilig gebruik van een mengsel gebaseerd op de meest kritische component in een mengsel ten aanzien van potentiële gezondheids- en/of milieurisico's. Veel bedrijven ervaren dit als een complexe en zeer bewerkelijke methode.

In meerdere sectoren/branches volgt men een ander spoor. Zij maken een set van gestandaardiseerde sector-specifieke SUMI's, die zijn afgestemd op het typische gebruik van mengsels, zogenaamde use maps, in hun sector.  Bij formuleerders ligt vervolgens de taak om op basis van de samenstelling en toepassing van een bepaald mengsel te checken welke sector-specifieke SUMI's kunnen worden aangehecht aan het betreffende mengsel VIB.

Jongerius Consult en Caesar Consult hebben een generieke SUMI aanpak ontwikkeld waarmee  voor elk mengsel betrouwbare SUMI's kunnen worden gemaakt  (mengsel-specifieke SUMI's).  In deze aanpak worden de instructies voor veilig gebruik vastgesteld met behulp van zowel kwalitatieve als kwantitatieve risicobeoordelingsmethoden (o.a. ECETOC-tra) met inachtneming van mengseleigenschappen, samenstelling  en toepassing. Onze generieke SUMI aanpak is getest en geoptimaliseerd in verschillende pilots binnen de industrie. Onze generieke SUMI aanpak kan tevens worden ingezet door formuleerders om te checken welke sector-specifieke SUMI's veilig kunnen worden toegevoegd aan het betreffende mengsel VIB. Dit noemen wij de SUMI-Checker®. We werken aan een oplossing die bedrijven met en zonder commercieel VIB systeem zal ondersteunen met het beheer van de relevante SUMI's als bijlage van hun mengsel VIB's.

Inhoud
De workshop zal inzicht geven in de generieke SUMI aanpak, de SUMI-Checker®, de samenhang met de use maps als standaard informatie uit de sectoren en hoe deze ingezet kan worden om betrouwbare SUMI's te maken als bijlage van uw mengsel VIB.


REACH voor MKB-ers: hoe regel ik mijn REACH zaken als MKB-er?

Onno Jongerius (Jongerius Consult)

Als MKB-er is het moeilijk om op de hoogte  te zijn van alle wettelijke verplichtingen voor chemische producten, om deze bij te houden en juist toe te passen in uw bedrijf.

Als u chemische producten maakt, importeert, formuleert, distribueert en/of gebruikt heeft u te maken met de REACH en CLP verordeningen. Deze verordeningen vormen de  kern van de Europese wetgeving voor gevaarlijke stoffen.

De REACH en CLP verordeningen zijn complex en brengen tal van verplichtingen met zich mee, ook voor MKB bedrijven. Het is een grote uitdaging om als MKB bedrijf met beperkte resources hier goed invulling aan te geven.

Jongerius Consult heeft de visie dat REACH en CLP zou moeten werken voor alle bedrijven om te komen tot veilig gebruik op de werkvloer en in de keten. Zeker voor MKB bedrijven is het belangrijk dat de REACH Compliance verplichtingen worden teruggebracht  tot heldere en praktische oplossingen.  Oplossingen die u niet alleen begrijpt maar ook nog relatief eenvoudig kunt implementeren.

Inhoud
Deze workshop begint met hoe u als (MKB) bedrijf eenvoudig kunt checken wat uw rol(len) en verplichtingen zijn vanuit REACH.  Vervolgens gaan we dieper in op wat dit betekent voor uw eigen bedrijfsprocessen en hoe u de  communicatie met uw leveranciers en afnemers het beste kunt inrichten.

De workshop  zit vol met tips  over hoe u zo praktisch mogelijk kunt voldoen aan REACH.


Omgaan met de bijlage van het Veiligheidsinformatieblad (Vib) in de praktijk

Marten Kops MSc (NVZ)

Heeft u een Veiligheidsinformatieblad met blootstellingsscenario's als bijlage ontvangen? Dan heeft u volgens REACH de verplichting om, binnen 12 maanden, de voorwaarden voor gebruik van de stof op te volgen. In 2017 zal de Inspectie Leefomgeving en Transport op onder andere deze verplichting gaan handhaven. In deze interactieve workshop krijgt u hands-on tips over hoe u met deze   blootstellingsscenario's en de bijbehorende REACH verplichtingen moet omgaan.


Inzicht in de risico's bij het werken met chemische stoffen

René Bekman (Fujifilm)

Werkgevers zijn verplicht inzicht te hebben in de risico's bij het werken met chemische stoffen in hun bedrijf. De manier waarop Fujifilm deze verplichting invult wordt door het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid gezien als een 'best practice'. Tijdens de workshop geeft Fujifilm inzicht in hun werkwijze. Hierbij komen onder andere de volgende vragen aan de orde:
- Wat is mijn verantwoordelijkheid?
- Moeten alle stoffen geïnventariseerd worden?
- Zijn van alle stoffen grenswaarden noodzakelijk?
- Hoe stel de (bedrijfs)grenswaarde vast?
- Hoe ga je om met mengsels?
- Wat zijn (mogelijke) valkuilen indien men gecontroleerd wordt door de overheid?


Is meten weten?

Henri Heussen (Cosanta) en Koen Verbist (Cosanta)

De huidige norm NEN-EN 689 wordt momenteel op Europees niveau herzien. De concept-norm 'spreekt' klare taal. Om de blootstelling betrouwbaar in te kunnen schatten zijn voor een eerste screeningstest minimaal 3-5 metingen nodig, terwijl men volgens de norm van 1995 nog kon volstaan met 1 meting. Een slecht doordachte meetstrategie kost dan ook onnodig veel geld. Maar in feite gaat het nog een stapje terug. U vraagt zich af: moet ik eigenlijk wel meten? Waarom? Wanneer? Kan ik niet beter maatregelen nemen? Kan ik modellen gebruiken en zo ja welke? Hoe kan ik meetresultaten vergelijken met een modelschatting? Hoe past een veilige werkwijze hierin? En een REACH Exposure scenario?

In de workshop gaan we aan de hand van de Stoffenmanager® implementatie ladder actief aan het werk met deze vragen. U leert een kosteneffectief gevaarlijke stoffenbeleid op  te zetten. U kunt uw eigen case studies geanonimiseerd inbrengen.


Doet u nog zaken ná 31 mei 2018? De volgende ronde REACH registratie

Margaret Wouters (REACH/CLP helpdesk)

De REACH en CLP Helpdesk geeft praktische informatie aan bedrijven die met de 2018 REACH registratietermijn hebben te maken.

Wat moeten producenten of importeurs van stoffen, mengsels en voorwerpen doen? Weten bedrijven verderop in de keten wel of hun
stoffen straks nog in de handel zijn? De Helpdesk legt aan de hand van praktische voorbeelden uit wat u moet doen. We wijzen u op handige tools en leggen uit waar informatie kunt vinden.

Het is snel 31 mei 2018! Bereid u voor zodat u er zeker van bent dat u verder kunt met voor uw bedrijf  belangrijke stoffen!